20/02/2026
Sabancı Üniversitesi’nde bu dönem açılan IF 201 – Science, Engineering and Politics of Food dersi, ilk oturumuyla gıdayı yalnızca bir beslenme meselesi olarak değil; tarihsel, toplumsal ve politik boyutlarıyla da ele alan geniş bir tartışma zemini sundu.
Koordinatörlüğünü Prof. Dr. Zafer Yenal’ın üstlendiği dersin ilk haftasında, açılış sunumu da bizzat Yenal tarafından gerçekleştirildi. Ders, öğrencileri ilk haftadan itibaren “tabaktaki yemeğin” ardındaki karmaşık süreçleri, bilimsel ve politik dinamikleri sorgulamaya davet etti.
Kahvaltıdan Küresel Ağlara
İlk ders, “Bu sabah ne yediniz?” sorusuyla başladı. Öğrencilerin verdiği yanıtlar kısa sürede gıdanın küresel dolaşımı, üretim ve ticaret ağlarına uzanan bir tartışmaya dönüştü. Ton balığı örneği üzerinden gıdanın coğrafi kökeni ve uluslararası ticaretteki yeri konuşuldu; Japonya’daki Tsukiji Balık Pazarı gibi örneklerle küresel boyut hatırlatıldı.
Kahvaltı alışkanlıklarının bölgeye ve sosyo-ekonomik koşullara göre değiştiği vurgulandı. Gıda tercihlerinin gelir düzeyiyle yakından ilişkili olduğu ve sınıfsal farklılıkları yansıttığı ifade edildi.
Tarih, Politika ve Gıda
Derste, bugün sıradan görülen pek çok gıdanın zaman içinde yaygınlaştığı anlatıldı. Yumurta ve etin 1950’lerden sonra endüstrileşmeyle birlikte daha erişilebilir hale geldiği, çayın ise devlet teşvikleri sayesinde Türkiye’de kitlesel tüketime ulaştığı aktarıldı. Böylece gıdanın yalnızca doğal koşulların değil, aynı zamanda politik ve ekonomik kararların da bir ürünü olduğu vurgulandı.
Kimlik, Güç ve Eşitsizlik
Ders kapsamında gıdanın kimlik, bellek ve güç ilişkileriyle bağlantısı ele alındı. Gıdanın kimi zaman birleştirici, kimi zaman ayrıştırıcı olabildiği; sınıf, cinsiyet ve etnik farklılıklarla iç içe geçtiği ifade edildi.
Göçle birlikte yemek kültürlerinin yayıldığı, bunun da zaman zaman kaynak ve mekân üzerinden gerilimler yarattığı örneklerle tartışıldı. Lüks kavramının tarihsel olarak değiştiği; günümüzde “organik” ve “yerel” ürünlerin yeni prestij göstergeleri haline geldiği belirtildi.
Koruma, Yenilik ve Uygulama
Dersin çerçevesi; biyoçeşitlilik, su yönetimi ve yerel tohumların korunması gibi hayati meseleleri, yalnızca geçmişe sahip çıkma odağıyla değil, güncel çevresel ve sosyal zorluklara karşı geliştirilecek yenilikçi çözümlerle birlikte ele alıyor. Açılış oturumunda gıda sistemlerinin sürdürülebilirliği için “koruma” ve “yenilik” kavramlarının birbirini nasıl beslediği vurgulandı; değişen dünyanın ihtiyaçlarına yanıt verecek proaktif stratejilerin öneminin altı çizildi.
IF 201’in uygulamalı yönü de öne çıktı. Öğrencilerin projeleri için Mutfak Sanatları Akademisi ile çalışabildiği, şeflerle birlikte uygulamalı süreçler planlandığı ve laboratuvar alternatifleri sunulduğu paylaşıldı. Dersin yalnızca teorik değil, deneyimsel bir öğrenme süreci sunduğu özellikle vurgulandı.
İlk dersle birlikte IF 201, gıdaya bilim, mühendislik ve siyaset ekseninde bütüncül bir bakış geliştirmeyi amaçlayan bir başlangıç yaptı. Dersin bir sonraki oturumunda ise Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi Doç. Dr. Ogün Adebali yer alacak. Adebali’nin katkısıyla gıda sistemlerine evrim, biyolojik çeşitlilik ve bilimsel araştırma perspektifinden yeni bir çerçeve sunulacak. Ders, dönem boyunca gıdanın ardındaki bilimsel, tarihsel ve toplumsal katmanları birlikte düşünmeyi sürdürecek.
